“Als iemand je werkelijk hoort, zonder oordeel, zonder zich verantwoordelijk voor jou te voelen, zonder te proberen je te vormen, voelt dat ongelooflijk goed. Als er naar me geluisterd wordt en ik me gehoord voel, dan ben ik in staat om mijn wereld op een nieuwe manier te aanschouwen en om door te gaan. Het is verbazingwekkend te zien, hoe dingen die onoplosbaar lijken, ineens oplosbaar zijn als iemand luistert. Hoe verwarring die onveranderlijk lijkt, verandert in een heldere stroom als je je gehoord voelt.”

~ Carl Rogers

Regelmatig lees ik op fora en facebook groepen voor ouders verzuchtingen als:

  • Haar emoties mogen er hier echt zijn, maar als ik dan vraag waarom ze verdrietig is komt er helemaal niks uit.
  • Ik probeer het ook echt te benoemen dat ik zijn frustratie zie maar dan gaat hij schreeuwen dat hij niks wil horen.
  • Ik benoem haar gevoelens en zeg er nog bij dat ze best boos mag zijn maar daar wordt ze alleen maar woester van.

Ofwel, we doen zo ons best om te luisteren naar onze kinderen. Maar werkt het wel?

Als je ooit communicatietraining volgde, bijvoorbeeld een cursus effectief communiceren of Gordon training, heb je waarschijnlijk al wel geleerd om actief te luisteren. Een aantal vaardigheden die ervoor zorgen dat de gesprekspartner weet dat je begrijpt wat hij vertelt. Je laat bijvoorbeeld luistergeluidjes horen, vat samen/geeft feedback en stelt nieuwe vragen (LSD). Vaak lopen mensen hiermee alsnog hopeloos vast. Met name als je gesprekspartner niet ontvankelijk is voor je woorden, geen zin heeft om te praten of nog te jong is om alles te begrijpen wat je zegt. Dan zijn al die woorden en vragen helemaal niet effectief. Je begrijpt al, vooral met onze kinderen werkt actief luisteren dus vaker niet dan wel.

Er is echter een groot verschil tussen actief luisteren en empathisch luisteren. Empathie gaat nog veel verder en zorgt ervoor dat de ander echt gehoord kan worden, waardoor er meer kans is op verbinding.

Wat is empathie?
De betekenis van empathisch is inlevend. Empathie is een manier van luisteren waarbij je, meer dan alleen maar verstandelijk begrijpen, ook echt inleeft in hoe het voor je kind is én je durft te laten raken door hoe je kind het zou kunnen ervaren. Je laat merken dat je niet alleen de inhoud van de boodschap begrijpt (Oh je vind dit niet leuk he?), maar ook de emotionele signalen ontvangt (Wow, je raakt hier echt gefrustreerd van, het moet wel heel belangrijk voor je zijn.) Vaak gaat het hier al mis. Als we ons ongemakkelijk voelen bij de emotie (bijvoorbeeld schuldgevoel, ergernis, overprikkeling) dan luisteren we niet meer echt, maar gaan we wat aan dat ongemak doen. Waardoor we misschien wel even het gevoel benoemen maar hier al gauw een ‘maar’ op volgt. En daarna een van de empathie blokkades of sympathie waarover ik vorige keer al schreef.

 

Écht kunnen luisteren vereist eerst bewustwording van je eigen reacties.

 

De allereerste stap om empatisch te kunnen luisteren is dus om je bewust te worden van je eigen reacties. Zodra je voorbij gaat aan je eigen gevoel, kun je niet meer echt luisteren. En voor je het weet zeg je weer iets wat de verbinding blokkeert. Het is er uit voor je er erg in hebt. Om te kunnen stoppen met reageren vanuit sympathie is het dus nodig dat je ook empatisch naar je eigen gevoelens kunt zijn. Hier heb ik uitgebreid over geschreven in het artikel: Zelfconnectie, ja maar hoe dan?. Door hier veel mee te oefenen, leer je jezelf steeds beter kennen en kun je ook steeds sneller je eigen behoefte herkennen. Zelfs in het heetst van de strijd, tijdens een heftige driftbui of bij intens verdriet.

Luister eerst naar jezelf
Je kunt namelijk niet empathisch luisteren naar je kind als je al bezig bent met een innerlijke dialoog en op je eigen gedachten en emoties te reageren. Dan ben je te druk met jezelf om echt bij een ander aanwezig te zijn. Ruimte maken om je kind écht te horen lukt dus alleen als je in staat bent om eerst empathie te hebben voor jezelf. Het komt erop neer dat je even stopt, vertraagt, en kijkt wat er in je leeft. Voel je onrust, stop met reageren en adem. Wat voel je? Wat heb je nodig?

Wanneer je weet wat je eigen behoefte is, dan pas ga je raden wat de behoefte van je kind is. Hoe ziet die de situatie? Wat zou hij of zij daarbij kunnen voelen? En wat vertelt dat je over wat hij of zij nodig zou kunnen hebben?

 

Je kunt niet empatisch luisteren naar je kind als je niet eerst leert luisteren naar jezelf.

 

En wees je bewust van je intentie
Als je jouw eigen behoefte erkend hebt kan het nog steeds zijn dat het moeilijk is om compassie te voelen voor de noden van je kind. Wat er dan waarschijnlijk aan de hand is, is dat je ergens nog steeds vindt dat het fout was wat je kind deed, dat die moet veranderen, of leren hoe dingen horen. Dat het op jouw manier moet gebeuren of dat je toch gewoon gelijk hebt dat dit zo niet kan of over een grens gaat. Als dit je onbewuste intentie is, dan zal het je, ongeacht de woorden die je zegt, hoe raak je ook de gevoelens benoemt of hoezeer je ook met je hoofd begrijpt dat je kind gewoon aandacht wil, moe of gefrustreerd is. Je bent deels aan het strijden voor je eigen gelijk/zin en dan lukt het niet om met open hart te luisteren. Dat echte luisteren zit hem namelijk niet in de woorden, maar in de energie die je uitstraalt, de openheid die je voelt, en in hoeverre je bij je kind aanwezig kunt zijn.

Het helpt dus om eerst bewust je intentie bij empathie te zetten. Herinner jezelf eraan dat je niet gelijk wilt hebben of je zin krijgen. Omdat je weet dat dit ten koste gaat van het vertrouwen tussen jou en je kind. En herinner jezelf aan je wens om:

  • de verbinding te zoeken met je kind
  • te streven naar win/win
  • te werken aan wederzijds begrip en vertrouwen
  • in gelijkwaardigheid te blijven

Hier zijn allemaal truuks voor te verzinnen, om jezelf te herinneren aan die intentie zolang die nog niet heel natuurlijk voor je is. Oude gewoonten zijn vaak sterk en er kan wat tijd overheen gaan voor je jezelf tijdig kunt stoppen en herinneren om bewust je intentie te kiezen in plaats van in je oude patroon te schieten. Een armbandje of andere visuele ondersteuning (ik plakte een tijd overal in huis hartjes op de muren met het woord STOP! erop), of een mantra geprint op een kaartje dat je altijd in je zak hebt om regelmatig terug te lezen. Het punt is dat het essentieel is dat je deze stap ook echt doet. Zonder de intentie bij compassie te hebben is empathie geen echt luisteren, maar verval je toch in het naar jouw hand zetten van de situatie, fixen, oplossen…

Hoe vergroot ik mijn empathiefactor?
Het zit in onze natuur om te willen helpen en we hebben allemaal geleerd dat we hiervoor dingen moeten doen. Het vraagt dus best wat om die gewoonte af te leren en erop te gaan vertrouwen dat niets doen en ‘er zijn’ echt genoeg is. Het is dus zaak om vooral veel te oefenen met dat empatisch luisteren, dan ga je dat effect vanzelf merken, wat je zal motiveren om er nog beter in te worden. Maar hoe ziet dit er nu uit in de praktijk? Hoe oefen je met empatisch luisteren?

  1. Merk op dat je wil gaan reageren, sympathiseren of escaleren. Stop en adem.
  2. Zet je intentie bij compassie. Je hoeft niets te veranderen, je zin te hebben of gelijk te krijgen, je gaat alleen kijken wat er aan de hand is.
  3. Sta stil bij je eigen gevoelens en vraag jezelf af: Wat heb ik nodig?
  4. Bedenk je dat je gaat zorgen voor deze behoefte(n) ongeacht wat jouw kind nodig heeft, nu of later.
  5. Verleg nu je focus naar je kind, wat zou die voelen en nodig hebben?

Hoe je nu zult reageren of wat je zult zeggen is helemaal afhankelijk van de situatie en van de behoeften die je hebt ontdekt. Het gaat er dan ook helemaal niet om de juiste woorden te zeggen of dat je reactie wel onvoorwaardelijk genoeg moet zijn. Wat je nu hebt bewerkstelligt, is dat je in een mindset bent van waaruit je meer openstaat om je te laten raken door de ervaring van je kind. Zodat je, meer dan alleen even begrip tonen voor je kind en dan te gaan ja-maaren, sympathiseren, fixen en oplossen eens jezelf echt kunt verplaatsen in je kind EN met compassie teruggeven hoe je denkt dat dit voor hem of haar is. Hierdoor voelt je kind zich veilig en geborgen, die krijgt het gevoel dat je er helemaal bent, en dat hij of zij er echt mag zijn.

Ik vermoed dat je die kwaliteit van luisteren maar weinig hebt ervaren in je leven. Wat het heel moeilijk maakt om dit ook aan je kinderen te geven. Sla jezelf dus niet voor de kop als het niet meteen lukt. Het is iets ongewoons wat je aan het oefenen bent, en waar je ook nog eens weinig voorbeelden van om je heen hebt om je aan op te trekken. Het is echt niet niks. Maar als je hier meeleest dan ben je waarschijnlijk ook erg gemotiveerd om het anders te willen doen dan jou is voorgeleefd. En is het ook voor jou zeker mogelijk om de goede luisteraar te worden die je wilt zijn als ouder.

Hulp en tips
Een handig hulpmiddel hierbij is mijn spiekbriefje met gevoelens en behoeften. Het helpt je om woorden te geven aan wat je voelt en nodig hebt en je voorkomt hiermee dat je in een van de vele valkuilen stapt zoals gedachten verwoorden als gevoelens of behoeften verwarren met strategieën. Je kunt het hier gratis downloaden.

Tijdens een training krijg je in een veilige, niet-veroordelende omgeving de kans om te oefenen met het leren kennen van je eigen behoeften en die van je kinderen. Je werkt met je eigen situaties en persoonlijke uitdagingen zodat het grotendeels is toegespitst op wat jij wil leren. Je vind mijn open aanbod in de trainingskalender. Of neem contact met mij op als je een besloten training of een groepstraining bij jou in de buurt zou willen organiseren.

Meer lezen?