5853eba71cd532cbe095672b2c07846d“The most basic of all human needs is the need to understand and be understood. The best way to understand people is to listen to them.”

~ Ralph G. Nichols

Deze week was ik op een knutselbijeenkomst met een stuk of 15 kinderen in verschillende leeftijden en hun ouders. Een drukke bedoening en zonder het te merken was ik eigenlijk al best overprikkeld (én ongesteld, dus ook niet helemaal fit en wat emotioneler dan gemiddeld). Toen mijn oudste zoon gefrustreerd raakte en boos tegen mij begon te doen toen ik hem probeerde te helpen schoot ik in de kramp. In plaats van compassie te hebben voor zijn enorme wens om iets moois te tekenen én de groep bij te kunnen houden werd ik wat defensief. Ik zocht koortsig naar mijn eigen behoefte in een poging tot zelfconnectie en probeerde mij te herpakken. Dat was nét het moment waarop mijn jongste dan ook nog om een glas water kwam vragen en aan mijn arm bleef trekken toen ik vroeg of hij het even zelf wilde pakken. Ik probeerde nogmaals of ik nu met meer zachtheid mijn oudste zoon kon begeleiden… Het eindigde met dat mijn jongste keihard huilend naar mij toekwam omdat hij was gevallen en ik boos met hem wegliep, in mijzelf mompelend dat we NU meteen naar huis gingen en dat ik NOOIT meer met ze naar een knutselmeet zou gaan. Ondertussen schreeuwde mijn zoontje van de pijn en probeerde mij zijn schaafwondje te laten zien. Maar ik had eerst een aantal minuten nodig om weer tot mijzelf te komen en veel ademen en zelfcompassie voor ik er voor hem kon zijn. Écht luisteren en er zijn blijft soms verdomde moeilijk!

Waarom empatisch luisteren?

Als je op deze website leest dan weet je waarschijnlijk al dat luisteren naar je kinderen één van de meest belangrijke dingen is die je voor ze kunt doen. Niet alleen omdat kleine mensen, net als elk ander mens, een grote behoefte hebben om te worden gehoord en begrepen. Maar ook omdat het de enige manier is om zonder te bestraffen, beschuldigen, beschamen, dreigen etc. je kinderen voor te leven hoe je in het gezin met elkaar om wilt gaan. You need to connect before you can correct (verbinden komt voor veranderen). Wanneer je in strijd bent met je kind, je kind angstig of bang is, helemaal opgaat in verdriet of midden in een driftbui zit kun je niet het rationele gedeelte van het brein bereiken dat nodig is om een redelijk gesprek te houden. Je kind zit dan in overlevingsmodus en kan alleen nog maar reageren met vechten of vluchten. Het werkt op zo’n moment dus niet om erop in te praten of te proberen een les te leren. Eerst is het nodig om empathie te hebben voor je kind. Die zal daardoor sneller uit de emotie komen, waarna je, zonder het vertrouwen tussen jullie te beschadigen, een grens kunt stellen of in gesprek gaan over de aanleiding voor de strijd, emotie of boze bui en het weer goedmaken.

 

Echt luisteren is belangrijk.

 

En ook op de langere termijn loont het om diep te luisteren naar je kind. Wanneer kinderen zich sterk verbonden voelen met jou (zich geliefd, gewaardeerd en begrepen voelen) dan staan ze simpelweg meer open voor jouw invloed. Dit principe geldt in al onze relaties, ook die met volwassenen. Denk eens aan iemand die jou echt lief vindt, je respecteert, je begrijpt en naar je luistert. Hoe open sta je voor de mening van diegene? Als iemand daarentegen jou de hele tijd vertelt wat je moet doen, hoezeer je het mis hebt en dat je moet veranderen? Hoe graag werk je mee met zo iemand?

Blokkades voor empathie

Maar met kinderen is vertellen wat er anders moet vaak automatisch de eerste reactie die we geven. Onze neiging is om meteen te vervallen in één van de 10 blokkades voor empathie* (of een combinatie ervan):

  1. Adviseren, fixen, oplossen
    – Dan neem je toch gewoon een ander autootje.
    – Als je nou de volgende keer…
    – Zeg maar gewoon: Stop, hou op!
  2. Uitleggen, rationaliseren
    – Ja, natuurlijk doet hij het dan terug!
    – Maar het was helemaal niet mijn bedoeling…
    – Je zusje wil alleen maar met je spelen hoor.
  3. Corrigeren, verbeteren
    – Nou volgens mij had je broertje…
    – Jij begon ermee.
    – Nee, dat heb ik helemaal niet beloofd!
  4. Troosten, sussen
    – Het is niet erg hoor.
    – Als je maar je best hebt gedaan toch?
    – Hier, neem maar een lekker koekje.
  5. Je eigen verhaal vertellen
    – Oh dat heb ik nou ook altijd…
    – Ik weet precies hoe dat voelt, weet je nog toen ik…
  6. Gevoelens onderdrukken
    – Kop op, niet zo zeuren zeg…
    – Wees eens lief!
    – Daar hoef je toch niet zo boos over te doen!
  7. Sympathiseren, het zielig vinden
    – Och schatje toch…
    – Het is ook veels te moeilijk voor kinderen.
  8. Analyseren, uithoren
    – Wat is er gebeurd?
    – Wie is er begonnen?
    – Waarom deed je dat?
  9. Evalueren, beoordelen, beleren
    – En waarom denk je dat het komt?
    – Sja, dat krijg je ervan als je niet voor je kijkt.
    – Had je maar moeten luisteren.
  10. Overtreffen
    – Joh, dat is maar een schrammetje, het bloed spuit er toch niet uit…
    – Pfff, is dat alles? Toen ik…

* Vrij naar Holly Humphrey, www.empathymagic.com.

Verborgen boodschappen die je hierdoor meegeeft kunnen zijn:
Het niet-accepteren van de situatie en dus willen veranderen, niet vertrouwen dat het kind het zelf kan oplossen, de schuld geven, het kind niet slim vinden vergeleken met anderen of de ouder zelf, iets slecht of verkeerd vinden, gevoelens bagatelliseren of het niet accepteren van gevoelens.

Mogelijke reacties van kinderen kunnen zijn:
Onderdrukken van gevoelens in plaats van ze uit te drukken, verzwijgen, liegen, wantrouwen, wrok, angst, kwaadheid, woede, agressie, depressie, onverschilligheid, dichtklappen, zich terugtrekken, introversie, rebellie, gebrek aan respect, komedie spelen, teleurstelling, schuldgevoelens, verdriet, minderwaardigheidsgevoelens.

 

Verbinding komt voor verandering.

 

Mag ik dan helemaal niet meer reageren?

Het is niet mijn bedoeling je het gevoel te geven dat je gebruikelijke, automatische reactie fout is. Ik maak mij er zelf ook nog regelmatig schuldig aan. In het geval van mijn gefrustreerde zoon ging ik meteen in oplosmodus: ‘Wat wil je tekenen dan?, Wil je een voorbeeldplaatje? Nou dan vraag je toch een gum?‘ En ik snapte er niks van dat hij daar geërgerd op reageerde. ‘Hallo, ik probeer je nog wel te helpen zeg!

Ik wil dus eerst en vooral erkennen dat als je in één van bovenstaande valkuilen stapt, je hier waarschijnlijk voor jou heel belangrijke redenen voor hebt. Als je gelijk springt naar het corrigeren van het gedrag of de situatie fixen zonder eerst te verbinden kan dit zijn omdat:

  • Je je erg bezwaard voelt over wat er gebeurde en het snel wilt rechtzetten.
  • Er grote emoties zijn en je niet wilt dat je kind in pijn is.
  • Je schaamte voelt voor het gedrag van je kind en omstanders niet af wilt vallen.
  • Je het gedrag van je kind zeer schadelijk acht en meteen wilt corrigeren.
  • Geschrokken of overweldigd raakt door de heftigheid en getriggerd raakt.

Al deze redenen zijn heel logisch en begrijpelijk. Wanneer onze kinderen een emotionele reactie hebben dan raakt dit ons. We houden van harmonie en dat dingen lekker ordelijk en gezellig gaan. Als je echter vooral focust op het veranderen van gedrag zonder te investeren in de relatie, zal op een gegeven moment het vertrouwen en de verbinding eronder lijden. Totdat je op een punt komt waarop je pogingen om je kind te corrigeren genegeerd worden (of erger, weerstand en machtsstrijd oproepen). En op de korte termijn scheelt het ook vaak veel gedoe wanneer ik het even op kan brengen om éérst echt te luisteren.

Doordat ik op die drukke knutselmiddag helemaal was vergeten om empatisch te verbinden met mijn oudste zoon en automatisch in de oplosstand schoot heb ik zelf eigenlijk vooral de onrust van ons allebei vergroot. Eigenlijk had hij vooral iemand nodig die er even voor hem kon zijn en luisteren naar zijn frustratie. Als ik mijn eerste reactie had opgemerkt en onderkend dat ik hem aan het sussen en fixen was in plaats van te luisteren dan was het waarschijnlijk veel gemakkelijker geweest om het tij te keren en de heftige emoties te de-escaleren. En dan had ik uiteindelijk veel minder tijd en energie verloren aan het boos zijn, het allemaal weer uitpraten met zijn drietjes en het bespreken met de rest van de groep hoe het voor hen was deze uitbarsting.

Dus als je net als ik een echte doener bent die graag snel dingen oplost en grote gevoelens eigenlijk heel lastig vindt, zou ik je willen uitnodigen om eens te letten op je eigen reacties. Vergeet je misschien vaak om te luisteren en schiet je dan automatich in één van de reactiemodussen zoals hierboven beschreven?

Oefening

Let de komende tijd eens scherp op je allereerste reactie op een emotionele uitspraak of gedraging van je kind. Is het één van de empathieblokkades? Erken dat je die reactie hebt en hoe lastig deze situatie blijkbaar voor je is. Adem dan eens diep en kies er bewust voor om NIET te reageren vanuit die eerste impuls. In plaats daarvan kun je eerst:

  • Je kind een knuffel geven. (Kom maar hier schat!)
  • Een waarneming doen en gevoelens benoemen. (Ik hoor je zeggen dat je broer stom is, je bent heel kwaad klopt dat?)
  • Vertellen hoeveel je van hem/haar houd. (Ik houd van je, en het antwoord is toch Nee)

Door hier een tijdje op te letten wordt je jezelf al heel snel bewust van je triggers, welke momenten het lastig voor je wordt om te luisteren ondanks je beste intenties. En van welke reactie daar dan bijna automatisch op volgt. Door deze bewustwording vergroot je je vermogen om deze reactie te stoppen en bewuster te kiezen of je wil verbinden of veranderen.

En hoe verder dan?

Uiteindelijk wil je het natuurlijk nog steeds een keer kunnen hebben over wat er allemaal speelt. En zoals ik aan het begin schreef loont het daarbij om te starten met empatisch luisteren voor je in de oplossing of levensles duikt, gaat vertellen hoe het voor jou is of adviezen geeft. In mijn volgende blog zal ik beschrijven hoe je empatisch kunt luisteren naar kinderen. Door deze manier van luisteren voelt je kind zich veilig en geborgen en krijgt het gevoel dat jij er helemaal voor hem of haar bent, en dat hij of zij er helemaal mag zijn. Met concrete tips en oefeningen om je empathiespieren te trainen. Je kunt mijn Facebook pagina liken en volgen dan weet je als eerste wanneer mijn nieuwste artikel online komt. Of meld je aan voor de nieuwsbrief dan blijf je op de hoogte.

Meer lezen?